Siêu El Nino quay lại với cường độ mạnh đang đặt ngành sản xuất lúa gạo Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) trước đợt hạn mặn lịch sử. Để chủ động ứng phó và bảo vệ năng suất, việc chuyển đổi sang các giống lúa lai chịu hạn mặn như KCR06-1 và HR182 là giải pháp cho nhà nông.

I. BẢN CHẤT HIỆN TƯỢNG EL NINO VÀ BỐI CẢNH TÁC ĐỘNG TẠI VIỆT NAM

El Nino là thuật ngữ dùng để chỉ hiện tượng nóng lên bất thường của lớp nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo Thái Bình Dương. Hiện tượng này xảy ra với chu kỳ 2–7 năm một lần và kéo dài từ 8–12 tháng, hoặc thậm chí lâu hơn.

Sự gia tăng nhiệt độ mặt nước biển kéo theo sự biến đổi đột ngột của chu trình tuần hoàn khí quyển toàn cầu:

• Các luồng gió mậu dịch bị suy yếu hoặc đảo ngược.

• Mây và mưa di chuyển về phía Đông Thái Bình Dương (khu vực Nam Mỹ), gây ra lũ lụt nghiêm trọng tại đây.

• Ngược lại, phía Tây Thái Bình Dương (bao gồm Đông Nam Á và Việt Nam) rơi vào tình trạng thiếu hụt mây, bức xạ nhiệt tăng cao và hạn hán gay gắt.

Theo đánh giá mới nhất của Cục Khí tượng thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), trong kịch bản rủi ro rất cao, khoảng 350.000 ha lúa đông xuân tại khu vực này có thể bị ảnh hưởng trực tiếp bởi hạn hán và xâm nhập mặn, kéo theo nhiều hệ lụy đối với an ninh lương thực, sinh kế người dân và tăng trưởng kinh tế.

Trong báo cáo dự báo El Nino 2026–2027, cơ quan khí tượng xây dựng hai kịch bản gồm El Nino mạnh và El Nino rất mạnh, hay còn gọi là "siêu El Nino". Với kịch bản rủi ro rất cao, nhiệt độ mặt nước biển khu vực Nino 3.4 được dự báo tăng từ 2°C trở lên và có khả năng duy trì đến giữa năm 2027, với xác suất khoảng 60–65%. Đây là mức đủ để tạo ra những biến động khí hậu đáng kể trên phạm vi cả nước.

Theo nhận định, nhiệt độ trung bình tại Việt Nam có thể cao hơn từ 1–2°C so với trung bình nhiều năm. Các đợt nắng nóng được dự báo xuất hiện sớm hơn, kéo dài và gay gắt hơn, đặc biệt trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 6/2027. Trong khi đó, lượng mưa mùa mưa có thể thiếu hụt từ 20–40%, một số nơi ở duyên hải Nam Trung Bộ giảm trên 50%. Việc thiếu mưa kéo dài khiến lượng nước tích trữ tại các hồ chứa thủy lợi và thủy điện suy giảm, đồng thời làm giảm dòng chảy từ thượng nguồn sông Mê Công về ĐBSCL.

Nguồn: Dự báo siêu El Nino của Cục Khí tượng thủy văn.

II. ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG TRƯỚC VÒNG XOÁY HẠN MẶN CỰC ĐOAN

Đối với ĐBSCL, tác động đáng lo ngại nhất là nguy cơ hạn hán và xâm nhập mặn gia tăng vào cuối năm 2026 và những tháng đầu năm 2027. Nếu mùa mưa kết thúc sớm và dòng chảy từ thượng nguồn tiếp tục suy giảm, nước mặn có thể xâm nhập sâu vào nội đồng, ảnh hưởng trực tiếp đến các vùng sản xuất lúa và cây ăn trái.

Theo tính toán của Cục Khí tượng thủy văn, khoảng 350.000 ha lúa đông xuân có nguy cơ chịu tác động. Với năng suất bình quân khoảng 7 tấn/ha, diện tích này tương ứng sản lượng khoảng 2,45 triệu tấn lúa. Tuy nhiên, mức thiệt hại thực tế sẽ phụ thuộc vào cường độ hạn hán, mức độ xâm nhập mặn và khả năng triển khai các giải pháp ứng phó của từng địa phương.

Thực tế cho thấy ĐBSCL không xa lạ với những đợt El Nino mạnh. Các mùa khô 2015–2016 và 2019–2020 từng ghi nhận hạn hán và xâm nhập mặn nghiêm trọng, gây thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân. Theo cơ quan khí tượng, diễn biến mùa khô 2026–2027 có thể đạt mức độ tương đương nếu El Nino phát triển theo kịch bản rất mạnh.

Theo nhận định của cơ quan khí tượng thủy văn, giai đoạn tháng 10-12/2026, El Nino được dự báo có cường độ rất mạnh, với xác suất ở mức 98%. Sang tháng 1-3/2027, trạng thái này có thể tiếp tục duy trì, dù cường độ có khả năng giảm so với cuối năm 2026, và kéo dài đến những tháng đầu mùa hè.

Nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn trên diện rộng có thể bắt đầu từ tháng 11/2026, kéo dài đến khoảng tháng 5/2027 tại Đồng bằng sông Cửu Long, cao nguyên Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ. Tại Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ, nguy cơ có thể kéo dài đến tháng 7-8/2027, ảnh hưởng liên tiếp đến các vụ sản xuất.

Ở Đồng bằng sông Cửu Long, nguồn nước về được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm 15-20%. Xâm nhập mặn có khả năng tương đương mùa khô 2015–2016, với ranh mặn 4 g/lít vào sâu 50-70 km tại các cửa sông Cửu Long và 110–130 km tại các cửa sông Vàm Cỏ. Thời gian ảnh hưởng dự kiến từ cuối tháng 12/2026, cao điểm tháng 1-4/2027.

Theo đánh giá Bộ Nông nghiệp và Môi trường, khoảng 85.800 ha lúa Đông Xuân, 120.000 ha lúa - tôm có nguy cơ thiếu nước, chịu ảnh hưởng của hạn, mặn. Đây là diện tích có nguy cơ, đòi hỏi khoanh vùng và chuẩn bị phương án bảo vệ trước khi nguồn nước suy giảm.

III. GIẢI PHÁP CHỦ ĐỘNG: BỘ ĐÔI GIỐNG LÚA LAI 3 DÒNG THÍCH NGHI VỚI KHU VỰC PHÈN MẶN

Đứng trước thách thức mang tính toàn cầu của Siêu El Nino, việc chuyển đổi tư duy từ "chống đỡ" sang "chủ động thích ứng" là con đường duy nhất. Trong đó, giải pháp công nghệ giống đóng vai trò là "mũi nhọn" hàng đầu.

Công ty Cổ phần Giống cây trồng Miền Nam (SSC) giới thiệu giải pháp bộ đôi giống lúa lai 3 dòng thế hệ mới – KCR06-1 và HR182 – được nghiên cứu và chọn tạo nhằm chinh phục những điều kiện canh tác cực đoan nhất.

HR182 & KCR06-1 – NHỮNG ĐIỂM CHUNG NỔI BẬT

Cả hai giống đều có khả năng:

Thích nghi tốt vùng phèn, mặn ĐBSCL

Phù hợp mô hình lúa – tôm

Chống chịu tốt rầy nâu, đạo ôn, vi khuẩn cháy lá

Gieo cấy: 25–30 kg/ha; Sạ: 30–40 kg/ha

Năng suất: 9–10 tấn/ha; Tiềm năng: 11–12 tấn/ha

HR182 – HƯỚNG ĐẾN PHÂN KHÚC CHẾ BIẾN

Cây thấp 85–95 cm, cứng cây, ít đổ ngã

Thời gian sinh trưởng 90–95 ngày

Hạt gạo thon dài, ít bạc bụng

Phù hợp định hướng nguồn nguyên liệu cho chế biến bún, bánh

KCR06-1 – HƯỚNG ĐẾN THỊ TRƯỜNG GẠO ĂN

Nở bụi to, đẻ nhánh khỏe

Thời gian sinh trưởng 100–105 ngày

Hạt gạo thon dài, ít bạc bụng, chất lượng cao

Cơm dẻo ngon, thơm nhẹ, phù hợp phân khúc gạo ăn

IV. KHUYẾN CÁO KỸ THUẬT CANH TÁC THÍCH ỨNG DÀNH CHO NHÀ NÔNG

1. Kỹ thuật Ngâm Ủ Hạt Giống

- Ngâm hạt: 

Ngâm hạt lúa giống trong nước sạch, với tỷ lệ cứ 1 kg lúa giống thì ngâm với 5 lít nước sạch. Ngâm hạt ở nơi thoáng mát, không đậy nắp dụng cụ ngâm.

Do đặc tính hạt giống lúa lai hở vỏ nên tỷ lệ hạt nổi cao, không cần vớt bỏ hạt nổi.

Trong quá trình ngâm, cứ ngâm 4-5 giờ thì thay nước rửa chua một lần. Thời gian ngâm nước từ 14-16 giờ, khi đó hạt trương no nước, phôi mầm hạt giống trắng thì đãi, rửa chua sạch, để ráo nước rồi đem ủ.

- Ủ hạt: 

Che phủ hạt giống đang ủ bằng bao bố hoặc vật liệu tương tự. Không che phủ giống đang ủ bằng bao nilon. Không ủ giống ở nơi có ánh nắng trực tiếp chiếu vào; Không ủ trong túi nilon;

Sau ủ 18-20 giờ thì kiểm tra và ngót bổ sung nước, để ráo nước rồi ủ tiếp. Ủ hạt giống trong khoảng 30-32 giờ là có thể gieo mạ. Nếu mầm chưa đạt yêu cầu thì có thể ủ tiếp 10-12 giờ nữa. Lưu ý giữ đủ ẩm trong suốt thời gian ủ, không để đọng nước.

2. Kỹ thuật Bổ sung dinh dưỡng và Phòng trừ bệnh hại

Siêu El Nino là một thách thức lớn, nhưng có thể kiểm soát và giảm thiểu thiệt hại nếu ngành nông nghiệp và bà con nông dân có sự chuẩn bị chủ động. Sự kết hợp giữa dự báo khí tượng chính xác, kỹ thuật canh tác tiến bộ và sử dụng bộ giống lúa lai đột phá KCR06-1, HR182 từ SSC giúp nông dân vượt qua mùa hạn mặn, bảo vệ năng suất và nâng cao thu nhập bền vững.